Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından açıklanan enflasyon verileri, ekonomideki dalgalanmaları bir kez daha gözler önüne serdi. Özellikle Aralık ve Ocak aylarındaki enflasyon oranları arasındaki keskin fark, kamuoyunda “neden” sorusunu gündeme getirdi. Aralık ayında beklenenden düşük gelen aylık enflasyonun ardından, Ocak ayında yaşanan sert yükselişin temel nedeni, kamu eliyle ertelenen zamların ve asgari ücret zammının Ocak ayında devreye girmesiyle ortaya çıkan maliyet ve talep baskısıdır.
Aralık ayında %2,93’lük aylık enflasyonla yıllık bazda %64,77 olarak gerçekleşen oran, yıl sonu hedefleri açısından olumlu bir tablo çizmişti. Ancak bu “düşük” performansın ardında, kamu tarafından yapılan vergi indirimleri ve zamların ertelenmesi gibi uygulamalar yatıyordu. Ocak ayına gelindiğinde ise aylık enflasyon %6,70’e fırlayarak yıllık enflasyonu %64,86’ya taşıdı. Bu artış, ertelenen zamların ve yeni yılın getirdiği maliyet artışlarının birikimli etkisini yansıtmaktadır.
Enflasyon Neden Aralık’ta Düşük, Ocak’ta Yüksek Çıktı?
Aralık’taki Düşüşün Sırrı
2023 Aralık ayı enflasyon verileri, piyasa beklentilerinin altında kalarak birçok kesimi şaşırtmıştı. Yüzde 2,93 olarak açıklanan aylık enflasyonun ve %64,77’ye gerileyen yıllık enflasyonun ardında, kamu otoritelerinin belirli kalemlerdeki fiyat artışlarını yıl sonuna doğru ertelemesi ve bazı vergi kalemlerinde yaptığı düzenlemeler önemli rol oynadı. Özellikle:
- Doğalgaz ve elektrik gibi kamu hizmeti zamlarının ertelenmesi.
- Akaryakıt, KDV ve ÖTV gibi vergi kalemlerinde yıl sonuna özel uygulamalar.
- Kamu zamlarının (memur, emekli maaşları) ve asgari ücret artışının Ocak ayına bırakılması, fiyatlara yansımasının ertelenmesi.
Bu adımlar, yıl sonu enflasyon hedeflerine ulaşma çabasının bir yansıması olarak değerlendirilmişti.
Ocak’ta Gelen Zam Dalgaları
Aralık ayında ertelenen ve yansıtılmayan maliyetler, yeni yılın ilk ayı olan Ocak’ta kendini gösterdi. Ocak ayı aylık enflasyonunun %6,70 gibi yüksek bir seviyeye ulaşarak yıllık enflasyonu %64,86’ya çıkarmasında birden fazla faktör etkili oldu:
- Ertelenen Zamlar: Özellikle doğalgaz, elektrik, ulaşım, otomotiv, tütün ve alkollü içecekler gibi kalemlerdeki fiyat artışları Ocak ayı ile birlikte yürürlüğe girdi.
- Asgari Ücret Etkisi: Yüzde 49 oranındaki asgari ücret zammı, hem işçilik maliyetlerini artırarak maliyet enflasyonuna neden oldu hem de hanehalkı gelirlerini artırarak talep enflasyonunu tetikledi.
- Mevsimsel Etkiler: Kış aylarının ve yeni yılın başlangıcı, taze meyve ve sebze gibi gıda ürünlerinde fiyat artışlarına yol açtı.
- Küresel Gelişmeler: Küresel emtia fiyatlarındaki hareketlilik ve döviz kuru gelişmelerinin yansımaları da enflasyon üzerinde etkili oldu.
Uzman Gözüyle Enflasyon Maniküresi
İstanbul Ticaret Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Sefer Şener, Aralık ayındaki düşük enflasyonun “devlet eliyle yapılan vergi indirimleri ve zam ertelemeleriyle gerçekleştirilen bir manevra” olduğunu belirtiyor. Şener’e göre, Ocak ayında yaşanan yüksek enflasyon ise “Aralık ayında ödenmeyen faturanın ödenmesi” anlamına geliyor. Asgari ücret zammının talep ve maliyet enflasyonunu çift yönlü tetiklediğini vurgulayan Şener, enflasyonun özellikle ilk iki ayda yükseliş göstereceğini, ancak sonraki dönemlerde kademeli bir düşüşle yıl sonunda %36 hedefine ulaşılmasının mümkün olduğunu ifade etti.
Geleceğe Yönelik Beklentiler
Ocak ayında yaşanan yükselişin ardından, enflasyonla mücadele sürecinin seyrinin dikkatle izlenmesi gerekiyor. Uzmanlar, ilk çeyrekte yüksek seyrini koruması beklenen enflasyonun, para ve maliye politikalarının sıkılaşmasıyla birlikte yılın ikinci yarısından itibaren kademeli bir düşüş trendine girmesini öngörüyor. Yıl sonunda hedeflenen %36’lık yıllık enflasyon için atılacak adımların ve küresel ekonomik gelişmelerin etkisi kritik önem taşıyacak.
Enflasyon Neden Aralık’ta Düşük, Ocak’ta Yüksek Çıktı?
Aralık ayındaki düşük enflasyon, kamu otoritelerinin belirli kalemlerdeki zamları ertelemesi ve vergi indirimleri uygulaması gibi müdahalelerle sağlandı. Ocak ayındaki yüksek enflasyon ise, bu ertelenen zamların yeni yıl itibarıyla devreye girmesi, asgari ücret zammının maliyet ve talep yönlü etkileri ile mevsimsel faktörlerin birikimli sonucudur.