Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası (Eğitim-Sen), Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) tarafından yayınlanan ve Ramazan ayına ilişkin çalışma ortamı ve personel uygulamalarını düzenleyen genelgeye karşı yargı yoluna başvurdu. Sendika, genelgenin laiklik ilkesine aykırı olduğunu, kamu çalışanlarının kişisel yaşam alanlarına müdahale ettiğini ve yasal bir dayanağının bulunmadığını belirterek, yürütmenin durdurulması ve iptali talebiyle Danıştay’a dava açtı.
Söz konusu genelge, Ramazan ayında kamu hizmetlerinin sunumunda aksaklık yaşanmaması ve “maneviyata uygun bir çalışma ortamı” sağlanması amacıyla düzenlemeler içeriyordu. Özellikle iftar ve sahur vakitlerinde vatandaşların dini vecibelerini yerine getirmelerini kolaylaştırıcı tedbirler alınması ve çalışma saatlerinin oruç tutanların ihtiyaçlarına göre düzenlenmesi gibi ifadeler sendikanın tepkisine neden oldu.
Genelgenin İçeriği ve Eğitim-Sen’in İtirazları
MEB tarafından yayınlanan Ramazan Genelgesi, özetle şu başlıkları içeriyordu:
- Kamu hizmeti sunumunda herhangi bir aksaklığa meydan verilmemesi.
- Ramazan ayının maneviyatına uygun bir çalışma ortamının sağlanması.
- İftar ve sahur vakitlerinde vatandaşların dini vecibelerini yerine getirmelerini kolaylaştırıcı tedbirler alınması.
- Çalışma saatlerinin mümkün olduğunca oruç tutanların ihtiyaçlarına göre düzenlenmesi.
Eğitim-Sen ise bu maddelerin anayasal düzenlemelere ve evrensel hukuk ilkelerine aykırı olduğunu vurguladı. Sendika, dava dilekçesinde genelgenin iptalini gerektiren başlıca nedenleri şu şekilde sıraladı:
- Laiklik İlkesine Aykırılık: Anayasa ile güvence altına alınan laik devlet ilkesi, devletin ve kamu kurumlarının tüm inançlara eşit mesafede olmasını gerektirir. Genelgenin, belirli bir inancın gereklerine göre çalışma ortamını düzenlemeye çalışması, laiklik ilkesini zedelemektedir.
- Kişisel Hak ve Özgürlüklere Müdahale: Oruç tutup tutmamak, bireylerin kendi vicdanlarına ait bir karardır ve kişisel yaşamın bir parçasıdır. Genelgenin, bu konuda çalışma ortamında özel düzenlemelere gitmesi, kamu personelinin kişisel inanç ve tercihlerine dolaylı bir müdahale anlamı taşımaktadır.
- Yasal Dayanağın Yokluğu: Sendika, genelgenin dayandırıldığı mevzuatın, kamu hizmetlerinin yürütülmesinde dini referanslara göre düzenlemeler yapılmasına izin vermediğini belirtti. Kamu personelinin çalışma koşulları, ilgili kanun ve yönetmeliklerle belirlenmeli, kişisel inançlara göre ayrımcılık yapılmamalıdır.
- Eşitlik ve Ayrımcılık Prensibi: Genelgenin, oruç tutanlara yönelik “kolaylaştırıcı tedbirler” öngörmesi, oruç tutmayan diğer kamu personeli üzerinde dolaylı bir ayrımcılık yaratma potansiyeli taşımaktadır. Kamu hizmeti sunumunda tüm vatandaşlara ve kamu görevlilerine eşit davranılması esastır.
- Kamusal Alanda Dini Atmosfer Oluşturma: Sendika, genelgenin “maneviyata uygun bir çalışma ortamı” gibi ifadelerle kamusal alanı belirli bir dini inancın gereklerine göre şekillendirme çabası olduğunu savunmuştur.
Geçmiş Yıllardaki Benzer Genelgeler ve Hukuki Süreçler
Eğitim-Sen, MEB’in benzer içerikteki Ramazan genelgelerini daha önceki yıllarda da yayımladığını ve bunlara karşı da yargı yoluna başvurduklarını hatırlattı. Sendika, bu tür genelgelerin her zaman laik eğitim ve kamusal alanın tarafsızlığı prensipleri açısından sorunlu olduğunu vurgulamaktadır. Danıştay’ın daha önceki benzer davalarda nasıl kararlar aldığı, mevcut davanın seyrini etkileyecek önemli bir faktör olacaktır.
Bu yargı süreci, Türkiye’de kamusal alanda laiklik ilkesinin yorumlanması ve devletin dini konulardaki tutumu üzerine devam eden tartışmaların bir parçası olarak değerlendiriliyor. Danıştay’ın vereceği karar, sadece MEB personelini değil, tüm kamu çalışanlarını ilgilendiren önemli bir emsal teşkil edebilir.