ALMATI, KAZAKİSTAN – Kazakistan, 1970’lerde bölgeden kaybolan Hazar kaplanının genetik kuzeni olan Amur kaplanlarını doğal yaşam alanlarına geri kazandırmak amacıyla yürüttüğü iddialı proje kapsamında on binlerce ağaç dikti. Ülkenin güneydoğusundaki İli-Balkhash Doğa Koruma Alanı’nda devam eden bu çevresel restorasyon çalışması, 2025 yılında ilk kaplanların doğaya salınmasının önünü açmayı hedefliyor.
Dünya Doğayı Koruma Vakfı (WWF) ve Kazakistan hükümetinin ortaklaşa yürüttüğü proje, Orta Asya’da türünün ilk örneği olma özelliği taşıyor. Programın temel taşlarından biri, kaplanların av tabanını oluşturan türler için hayati önem taşıyan nehir kıyısı ormanlarını, yani tugay ormanlarını yeniden canlandırmak.
Kazakistan’ın Kaplanlara Ev Sahipliği Yapma Vizyonu
Bir zamanlar Batı ve Orta Asya’nın geniş bölgelerine yayılan, ancak habitat kaybı ve avlanma nedeniyle yok olan Hazar kaplanı (Panthera tigris virgata), Kazakistan’ın biyolojik çeşitliliğinin önemli bir parçasıydı. Bu tarihi kaybı telafi etmek isteyen Kazakistan, Amur kaplanını (Panthera tigris altaica) seçti; zira genetik analizler bu alt türün Hazar kaplanına en yakın yaşayan akraba olduğunu gösteriyor.
2018 yılında başlayan ve 25 yıllık bir zaman dilimini kapsayan bu uzun soluklu projenin nihai amacı, İli-Balkhash bölgesinde 150 ila 180 bireyden oluşan, kendi kendini idame ettirebilen vahşi bir kaplan popülasyonu oluşturmak. Bu vizyon, sadece kaplanların geri dönüşünü değil, aynı zamanda tüm ekosistemin yeniden canlanmasını da içeriyor.
Tugay Ormanları: Ekosistemin Kalbi
Kaplanların başarılı bir şekilde yeniden doğaya kazandırılmasının anahtarı, yeterli bir av tabanının ve sağlıklı bir yaşam alanının varlığına bağlı. İli Nehri boyunca uzanan ve bir zamanlar bölgenin karakteristik özelliği olan tugay ormanları, su samuru, yaban domuzu, kulan, saiga antilobu ve özellikle Baktriya geyiği gibi kaplanın temel av türleri için kritik bir barınma ve beslenme alanı sunuyor. Ancak bu ormanlar, geçmişte insan faaliyetleri nedeniyle büyük ölçüde tahrip olmuştu.
Bu nedenle, 2021 yılında başlatılan ağaçlandırma çalışmaları projenin en önemli adımlarından biri haline geldi. Bugüne kadar, 80.000’den fazla fidan dikilerek yaklaşık 140.000 hektarlık bir alanda habitat restorasyonu için zemin hazırlandı. Dikilen fidanların büyük çoğunluğunu söğüt ve kavak gibi bölgenin doğal ağaç türleri oluşturuyor. Bu çalışmalar, av türlerinin popülasyonlarının artırılması için elverişli koşullar yaratmayı amaçlıyor.
Av Türlerinin Geri Dönüşü ve Zaman Çizelgesi
Kaplanların geri dönüşü için gerekli olan av hayvanı popülasyonlarının artırılması da titizlikle yürütülüyor. Nesli tükenmekte olan ve kaplanların ana av kaynaklarından biri olan Baktriya geyiği, bölgeye yeniden salınmaya başlandı. Yaban domuzu gibi diğer av türlerinin popülasyonları ise doğal yollarla artış gösteriyor.
Proje takvimine göre:
- 2018: İli-Balkhash Doğa Koruma Alanı kuruldu ve proje resmen başladı.
- 2021: Tugay ormanlarının restorasyonu için büyük ölçekli ağaçlandırma çalışmaları başlatıldı.
- 2025: İlk Amur kaplanlarının doğaya salınması planlanıyor. Bu, dikkatli bir izleme ve adaptasyon sürecinin başlangıcı olacak.
- 2033: Bölgede ilk nesil vahşi doğmuş kaplan yavrularının görülmesi bekleniyor.
- 25 Yıl İçinde: Kendi kendini idame ettirebilen, sağlıklı bir kaplan popülasyonunun (150-180 birey) oluşması hedefleniyor.
Bu proje, sadece Kazakistan için değil, tüm Orta Asya için önemli bir dönüm noktası olarak görülüyor. Kaplanların geri dönüşü, bölgenin biyolojik çeşitliliğinin zenginleşmesine ve ekolojik dengenin yeniden tesis edilmesine katkıda bulunacak devasa bir adım olarak değerlendiriliyor.