ALMATI, KAZAKİSTAN – Kazakistan, soyu 1970’li yıllarda tükenen Hazar Kaplanları’nın (Turan Kaplanları olarak da bilinir) doğal yaşam alanlarına geri dönmesini sağlamak amacıyla devasa bir habitat restorasyon projesine imza atıyor. Dünya Doğayı Koruma Vakfı (WWF) ile işbirliği içinde yürütülen bu iddialı proje kapsamında, İli-Balhaş bölgesinde şimdiden 1,2 milyondan fazla fidan toprakla buluşturuldu. 2025 yılına kadar toplamda 4 milyon ağaç dikilmesi hedefleniyor.
Bu çabanın temel amacı, kaplanların ve av türlerinin yaşaması için kritik önem taşıyan, bozulmuş nehir kenarı orman ekosistemlerini yeniden canlandırmak. Proje, sadece kaplanların geri dönüşünü değil, aynı zamanda bölgenin genel biyoçeşitliliğini ve ekolojik sağlığını artırmayı hedefliyor.
Hazar Kaplanlarının Geri Dönüş Hedefi
Hazar Kaplanı (Panthera tigris virgata), Orta Asya’da geniş bir coğrafyaya yayılmış ve bir zamanlar bölgenin en büyük yırtıcısı olarak kabul edilen, ancak habitat kaybı ve avlanma nedeniyle 20. yüzyılın sonlarında soyu tükenmiş bir kaplan alt türüdür. Kazakistan hükümeti ve WWF, 2017 yılında imzaladıkları bir mutabakat zaptı ile bu ikonik türü, genetik olarak en yakın akrabası olan Amur Kaplanı (Sibirya Kaplanı – Panthera tigris altaica) aracılığıyla Kazakistan’a yeniden kazandırma kararı aldı.
Bu yeniden yerleştirme projesi, kapsamlı bir ön hazırlık dönemi gerektiriyor. Kaplanların salıverilmesinden önce, bölgede sağlıklı ve sürdürülebilir bir yaşam alanı ile yeterli av popülasyonunun oluşturulması şart. İşte bu noktada, devasa ağaçlandırma çalışmaları devreye giriyor.
İli-Balhaş Bölgesinde Umut Yeşeriyor
Kaplanların yeniden yerleştirileceği İli-Balhaş bölgesi, eskiden Hazar Kaplanları’nın doğal yaşam alanıydı. Ancak insan faaliyetleri, tarım, yasa dışı ağaç kesimi ve su kaynaklarının yanlış yönetimi nedeniyle bölgedeki nehir kenarı ormanlar ciddi şekilde zarar gördü. Özellikle İli Nehri’nin sulama amacıyla yönlendirilmesi, Balhaş Gölü’nün su seviyesini düşürerek hassas ekosistemleri olumsuz etkiledi.
2021 sonbaharında başlayan ağaçlandırma çalışmaları, bu tahribatın önüne geçmeyi hedefliyor. Kasım 2022 itibarıyla 1,2 milyondan fazla kavak ve söğüt fidanı ekilerek, yaklaşık 1.200 hektarlık alanda yeni ormanlar oluşturuldu. Projenin 2025 yılına kadar 11.000 hektarlık bir alana yayılarak toplam 4 milyondan fazla fidanı toprakla buluşturması planlanıyor. Bu genç ormanlar, bölgenin su döngüsünü iyileştirmenin yanı sıra, kaplanların temel av kaynakları olan Buhara geyiği ve yaban domuzu gibi türler için de yaşamsal barınma ve beslenme alanları sağlayacak.
Biyoçeşitlilik İçin Kapsamlı Bir Vizyon
Kazakistan’ın bu projesi, sadece kaplanları geri getirmekten öte, geniş bir ekosistemi restore etme ve koruma vizyonunu temsil ediyor. Projenin bir parçası olarak, kaplanların salıverileceği alan, “İli-Balhaş Devlet Doğa Koruma Alanı” olarak belirlendi. Bu özel koruma alanı, bölgedeki biyoçeşitliliğin korunması ve doğal süreçlerin desteklenmesi için yasal bir çerçeve sunuyor.
WWF’in Rusya ofisinden Amur Kaplanı Programı Yöneticisi Dr. Henryk Okarma, “Buhara geyiğinin başarılı bir şekilde geri dönmesi, bölgenin vahşi kaplanları destekleyebileceğinin açık bir göstergesidir,” yorumunda bulunarak projenin potansiyeline dikkat çekiyor. Uzmanlar, kaplanların bölgedeki ekolojik dengeyi yeniden kurarak, su kaynaklarının sürdürülebilirliğinden otçul popülasyonlarının kontrolüne kadar birçok fayda sağlayacağını belirtiyor.
Tüm hazırlıkların tamamlanmasıyla birlikte, ilk kaplanların 2025 yılına kadar doğaya salınması hedefleniyor. Bu girişim, küresel ölçekte en iddialı büyük yırtıcı yeniden yerleştirme projelerinden biri olarak kabul ediliyor ve Orta Asya’nın kayıp bir sembolünü yeniden canlandırma umudunu taşıyor.