Kazakistan, nesli tükenme tehlikesi altındaki kaplanları doğal yaşam alanlarına geri kazandırmak amacıyla kapsamlı bir ağaçlandırma projesi başlattı. Ülkenin güneydoğusundaki İli-Balkaş Devlet Tabiatı Rezervi’nde, bir zamanlar bölgede yaşayan Turan kaplanlarının (Amur kaplanı alt türü) yeniden hayata döndürülmesi için on binlerce ağaç dikiliyor. Kazak hükümeti ile Dünya Doğayı Koruma Vakfı (WWF) işbirliğinde yürütülen bu iddialı proje, kaplanların 2025 yılına kadar bölgeye salınmasını hedefliyor.
Doğal yaşamın eski görkemine kavuşması için atılan bu adım, 2018 yılında başlatılan geniş çaplı bir ekosistem restorasyon çabasının parçasıdır. Projenin temel amacı, kaplanların avlanabileceği yaban domuzu ve geyik gibi türler için uygun bir habitat oluşturmak ve bölgenin eşsiz nehir kıyısı ormanlarını, yani “tugay” ormanlarını yeniden canlandırmaktır.
Kaplanların Tarihi ve Geri Dönüş Hedefi
Bir zamanlar Batı Çin’den Türkiye’ye kadar geniş bir coğrafyaya yayılan Turan kaplanları, 1940’lı yıllarda yaşam alanlarının tahrip olması ve aşırı avlanma gibi nedenlerle Kazakistan’da tamamen yok olmuştu. Bu kayıp, bölgedeki ekosistem üzerinde derin etkiler bırakmıştı. Günümüzde dünya genelinde kaplan popülasyonları ciddi tehdit altında olup, bu türün Kazakistan’a geri dönüşü, küresel koruma çabaları için büyük bir umut kaynağı olarak görülüyor.
WWF’nin Asya Kaplanları Girişimi lideri Philipp Henoch’a göre, bu proje sadece kaplanları değil, aynı zamanda tüm ekosistemi restore etmeyi amaçlamaktadır. Kaplanlar, sağlıklı bir ekosistemin göstergesi ve en üst yırtıcıları olarak kilit bir rol oynarlar. Onların geri dönüşü, ekosistemdeki diğer türlerin de dengelenmesine ve biyolojik çeşitliliğin artırılmasına yardımcı olacaktır.
İli-Balkaş’ta Yaşamın Yeniden Yeşermesi
Proje kapsamında dikilen ağaçlar, özellikle popüler sakız ağacı da dahil olmak üzere bölgeye özgü yerel türlerden oluşmaktadır. Bu ağaçlar, İli-Balkaş bölgesinin tipik nehir kıyısı orman ekosistemini (tugay ormanları) restore etmek için hayati öneme sahiptir. Yalnızca 2021 yılında 30.000’den fazla fidan dikildiği ve bu sayının projenin ilerleyen dönemlerinde artarak devam edeceği belirtilmiştir. Bu ormanlar, hem kaplanlar için saklanma ve avlanma alanı sağlayacak hem de yaban domuzu ve geyik gibi av hayvanlarının popülasyonlarını destekleyecektir.
Restorasyon Projesinin Temel Adımları:
- Habitat Onarımı: Ağaç dikimiyle nehir kıyısı ormanları (tugay ormanları) yeniden oluşturuluyor. Bu ormanlar, doğal olarak yoğun bitki örtüsü ve su kaynaklarıyla kaplanlar için ideal yaşam alanları sunar.
- Av Hayvanı Popülasyonlarının Güçlendirilmesi: Yaban domuzu ve Buhara geyiği gibi kaplanların ana av hayvanlarının popülasyonları destekleniyor ve gerektiğinde yeni bireyler bölgeye salınıyor. Daha önce Buhara geyikleri için özel bir rezerv alanı oluşturulmuş ve onlarca geyik doğaya salınmıştı.
- Sürdürülebilir Su Yönetimi: İli Nehri ve Balkaş Gölü, ekosistemin kalbi konumundadır. Çin’deki tarım faaliyetleri nedeniyle su seviyelerindeki düşüş endişe yaratıyor olsa da, Kazakistan su kaynaklarının sürdürülebilir yönetimi konusunda kararlılığını sürdürmektedir.
Geleceğe Yönelik Umutlar ve Zorluklar
Kazakistan’ın bu çevreci girişimi, küresel biyolojik çeşitliliğin korunması için atılmış cesur ve önemli bir adımdır. Kaplanların geri dönüşü, ülkenin doğal mirasını zenginleştirecek ve ekoturizm potansiyelini artıracaktır. Ancak proje, sürdürülebilir su kaynakları yönetimi, kaçak avcılıkla mücadele ve yerel halkın desteğini sağlama gibi önemli zorluklarla karşı karşıyadır.
2025 yılına kadar kaplanların İli-Balkaş bölgesine salınmasıyla birlikte, dünyanın en ikonik yırtıcılarından biri olan kaplanın bölgedeki varlığı, gelecek nesiller için de ilham verici bir başarı hikayesi olacaktır. Bu proje, insan ve doğa arasındaki uyumu yeniden tesis etme yolunda atılmış dev bir adımdır ve Kazakistan’ın bu çevre dostu hamlesi, sadece kaplanlar için değil, aynı zamanda bölgedeki tüm ekosistem için yeni bir başlangıç vadediyor.