Yükseköğretim Kurulu (YÖK), Kamu Denetçiliği Kurumu (KDK) tarafından alınan tavsiye kararı doğrultusunda, üniversite ders programlarında cuma namazı vakitlerine ilişkin önemli bir düzenleme yapılması talimatını üniversitelere iletti. Bu yeni karar ile cuma günleri ders saatlerinin, cuma namazının ifasına engel olmayacak şekilde ayarlanması gerekecek.
Üniversitelerdeki öğrenciler ve akademik/idari personel tarafından KDK’ya iletilen şikayetler üzerine başlatılan inceleme, Cuma namazının erkek Müslümanlar için önemli bir dini vecibe olması ve anayasal güvence altına alınan din ve vicdan özgürlüğü kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koydu. KDK, bu doğrultuda üniversitelerin ders programlarını cuma namazı vakitleri ile çakışmayacak şekilde düzenlemesi yönünde “tavsiye kararı” vermişti.
KDK Süreci ve Kararın Gerekçeleri
KDK’ya yapılan başvurularda, bazı üniversitelerde cuma günleri öğle vaktine denk gelen ders programları nedeniyle öğrencilerin ve personelin cuma namazını kılamadığı belirtiliyordu. Bu durumun, Anayasa’nın 24. maddesinde yer alan din ve vicdan özgürlüğü ile Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 9. maddesinde ifade edilen düşünce, vicdan ve din özgürlüğü maddelerine aykırılık teşkil ettiği iddia ediliyordu.
Anayasal ve Dini Özgürlük Vurgusu
- KDK, cuma namazının İslam dininde önemli bir ibadet olduğunu ve bu ibadeti yerine getirme hakkının temel hak ve özgürlükler kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı.
- Kararda, eğitim hakkının önemi kabul edilmekle birlikte, bu hakkın kullanılmasının dini özgürlükleri kısıtlayıcı bir araç haline gelmemesi gerektiği belirtildi.
- KDK, ders programlarının bu denli sıkı tutulmasının, cuma namazını kılmak isteyen bireyler için telafisi güç mağduriyetlere yol açtığını ifade etti.
- Kurum, mevcut durumda kamu yararı gerektiren zorlayıcı bir neden bulunmadığını ve bu nedenle bireylerin dini vecibelerini yerine getirme özgürlüğünün kısıtlanamayacağını kaydetti.
Üniversitelerin eğitim-öğretim faaliyetlerini düzenleme konusunda özerk bir yapıya sahip olduğu bilinse de, KDK bu özerkliğin temel hak ve özgürlüklerin ihlaline yol açmaması gerektiğinin altını çizdi. Bu bağlamda, üniversitelerin ders programlarını esnek bir yaklaşımla cuma namazı vakitlerini göz önünde bulundurarak düzenlemesinin gerekli olduğu sonucuna varıldı.
YÖK’ten Üniversitelere Genelge
KDK’nın bu tavsiye kararını titizlikle değerlendiren YÖK, söz konusu kararı benimseyerek tüm üniversitelere resmi bir genelge gönderdi. Genelgede, üniversitelerin cuma günleri ders programlarını yeniden gözden geçirmeleri ve cuma namazı kılmak isteyen öğrenci ve personelin ibadetlerini yerine getirebilmeleri için gerekli düzenlemeleri yapmaları istendi.
Bu düzenlemenin, ya cuma namazı vaktinde derslere ara verilmesi ya da cuma namazı saatleri ile çakışmayacak şekilde derslerin planlanması gibi farklı şekillerde uygulanabileceği belirtildi. YÖK’ün bu talimatıyla birlikte, üniversitelerin önümüzdeki dönemden itibaren cuma günleri ders saatlerinde belirgin değişikliklere gitmesi bekleniyor. Bu karar, üniversite camiasında din ve vicdan özgürlüğü bağlamında önemli bir adım olarak değerlendirilmektedir.